Opus 9: khi kim cương trở thành cơ cấu hiển thị

Opus 9 nhìn ngang với hai khối sapphire cong và cầu vàng trắng ở trung tâm
Hai đường chỉ thị thẳng được tạo bởi các chuỗi chuyển động trong một thể tích cong. Ảnh catalogue: Phillips.
Chia sẻ

Đá quý thường là lớp trang trí được thêm vào sau khi kiến trúc đồng hồ đã xác lập. Với Harry Winston Opus 9, thứ tự ấy không còn đủ: kim cương nằm trên các chuỗi chuyển động, còn garnet màu cam làm chỉ dấu giờ và phút. Vẻ đẹp của viên đá phải tồn tại đồng thời với điều kiện ăn khớp, chuyển hướng và đi qua khe hở. Đây là đồ trang sức, nhưng không thể chỉ được giải quyết bằng nghề kim hoàn.

Thiết kế năm 2009 của Jean-Marc Wiederrecht và Eric Giroud đáng xem lại vì đặt phần hiển thị vào vai trò chủ động định hình cơ cấu. Chiếc số 082/100 tại lô 863 của Phillips Hong Kong XXIII là một ví dụ cụ thể. Câu chuyện không cần thêm một complication để trở nên đáng kể: chỉ giờ và phút đã đủ khó, khi vật thể dùng để đọc thời gian không còn là hai chiếc kim nhẹ quay quanh trục.

Đường thẳng nhìn thấy, vòng tuần hoàn bị giấu

Mặt trước chia thành hai thang đứng, một cho giờ và một cho phút. Mỗi chỉ dấu đi dọc thang rồi phải tiếp tục hành trình ở phần còn lại của chuỗi. Vì thế, “tuyến tính” mô tả đoạn người đeo đọc, không phải toàn bộ quỹ đạo của vật mang chỉ dấu. Các đầu chuyển hướng và phần hồi về mới là nơi thiết kế phải dung hòa giữa hình học của chuỗi, thể tích vỏ và khoảng nhìn qua sapphire.

Sự phân biệt này giúp tránh gọi Opus 9 là retrograde. Một kim hồi ngược phải trở về đầu thang theo một quá trình giải phóng rồi đặt lại vị trí. Ở đây, chuỗi tiếp tục tuần hoàn qua những vùng nhìn thấy và khuất. Cùng đem thời gian lên một thang thẳng không có nghĩa cùng sử dụng nguyên lý chuyển động. Đó cũng là lý do không thể đoán chu kỳ toàn chuỗi chỉ bằng việc nhìn một garnet đi qua mặt trước.

Dung sai nạm đá trở thành dung sai chuyển động

Hồ sơ hãng lưu tại GPHG nêu mỗi chuỗi mang 33 kim cương baguette; các mắt được làm bằng đồng thau. Với một hàng đá cố định, sự đều đặn có thể được đánh giá từ ánh sáng và cách các cạnh nối nhau. Khi hàng đá phải di chuyển, bề dày phần nạm, độ nhô và độ đồng nhất của từng mắt còn tham gia vào khoảng hở làm việc. Viên đá đẹp nhưng vượt giới hạn hình học không còn chỉ là một khác biệt thẩm mỹ.

Vùng chuyển hướng làm vấn đề rõ hơn. Hai mắt kế nhau phải thay đổi góc tương đối, trong khi các phần nạm vẫn tránh va chạm. Khoảng hở quá lớn có thể khiến chuỗi kém gọn và các chỉ dấu khó giữ vị trí thị giác nhất quán; quá chặt lại bất lợi cho chuyển động. Đây là các ràng buộc chung của một chuỗi khớp, không phải chẩn đoán một sai hỏng trên chiếc trong ảnh. Điểm đặc biệt là nghề cắt đá phải làm việc trong cùng hệ dung sai với nghề chế tạo cơ khí.

Thêm khối lượng không chỉ tốn lực khi khởi động

Trong chuyển động ổn định, quán tính không tiêu thụ năng lượng theo cùng cách với ma sát. Vì vậy, nói đơn giản “đá nặng nên lúc nào cũng cần nhiều lực hơn” chưa đủ. Khối lượng ảnh hưởng phản ứng khi tốc độ thay đổi hoặc khi có va chạm; còn tổn hao liên tục phụ thuộc tiếp xúc, tải trên các điểm đỡ và quá trình chuyển hướng. Cần phân biệt lực để duy trì chuyển động với lực để thay đổi trạng thái của nó.

Ở đoạn tịnh tiến, công suất cơ học có thể viết dưới dạng lực nhân vận tốc. Nhưng dùng quan hệ ấy để so hai chuỗi cần biết lực cản thực, tốc độ mắt và cấu trúc truyền động; không thể suy từ việc thang phút có nhiều số hơn thang giờ. Tài liệu GPHG mô tả cơ cấu thanh răng–bánh răng tạo truyền động tuyến tính. Nó xác nhận đây là một bài toán chuyển đổi chuyển động có chủ đích, không cung cấp đủ dữ liệu để tự tính hiệu suất hay mô-men của chiếc máy.

Sapphire cho nhìn rõ nhưng cũng đòi hỏi thêm

Hai khối sapphire cong khiến phần hồi của chuỗi có thể được quan sát từ nhiều hướng. Sự trong suốt không chỉ giúp phô bày kim cương; nó làm khoảng cách giữa chuỗi và vỏ trở thành một phần của hình thức. Cầu vàng trắng ở giữa tạo trục thị giác ổn định giữa hai vùng chuyển động. Trong một thiết kế có nhiều phần cong và bề mặt phản chiếu, khung cố định này giúp mắt giữ mốc khi đọc hai thang riêng biệt.

Đối với người sưu tầm, đây còn là lý do cần xem ảnh cạnh bên và đáy, không chỉ ảnh chính diện. Các mặt sapphire có thể thay đổi cách ta cảm nhận độ thẳng, độ sâu và vị trí một viên đá. Một cảm giác lệch khi nhìn xiên chưa đủ để kết luận cơ cấu lệch. Cần phân biệt hình học của vật, hiệu ứng quang học và trạng thái thực khi chỉ dấu đi qua cùng một mốc đọc.

Một complication của chỉ thị, không của số chức năng

Opus 9 chỉ hiển thị giờ và phút, nhưng số chức năng không đo được toàn bộ khối lượng phát triển. Cơ cấu phải làm cho một vật mang giá trị trang sức trở thành phần tử chỉ thị có thể lặp lại vị trí. Garnet là mốc đọc nổi bật trên dải kim cương; các viên màu cam này không phải ruby, và cũng không phải kim cương được nhuộm để tạo điểm nhấn. Phân biệt đúng vật liệu là bước đầu để đọc đúng vai trò của từng thành phần.

Giải Thiết kế tại GPHG 2009 phù hợp với cách hiểu ấy: thành tựu nằm trong sự gắn chặt giữa hình thức và cơ cấu. Dù vậy, giải thưởng cho thiết kế không thay thế một phép đo sai số, và dự trữ 72 giờ trong hồ sơ dòng máy không mô tả tình trạng tích cót hiện tại của chiếc khoảng năm 2012. Đánh giá ý tưởng, chất lượng thực thi và trạng thái của một hiện vật là ba công việc cần giữ riêng.

Mẫu trong ảnhOpus 9; 500MAJMWW; số 082/100; khoảng năm 2012
Cộng tácJean-Marc Wiederrecht và Eric Giroud
Cơ cấu chỉ thịHai chuỗi; kim cương baguette và chỉ dấu mandarin garnet
Máy / dự trữ dòngTự động; 72 giờ theo hồ sơ GPHG
Vỏ theo catalogueVàng trắng 18K; dài 56 × rộng 48 mm
Lô 863, ngày 21/11/2026Ước tính 350.000–600.000 HKD; chưa phải kết quả bán

Điều đáng nhớ của Opus 9 không phải kim cương xuất hiện trên một chiếc đồng hồ phức tạp. Nó là việc một thuộc tính quen thuộc của Harry Winston được chuyển thành ràng buộc thiết kế không thể gỡ bỏ. Nếu bỏ chuỗi đá để thay bằng kim, chiếc đồng hồ có thể vẫn đo thời gian, nhưng luận đề cơ khí ban đầu sẽ không còn. Đó là khác biệt giữa trang trí một kiến trúc và để vật liệu tham gia tạo ra kiến trúc ấy.

Đọc tiếp

Nguồn tham khảo

Ảnh đại diện Ban biên tập Gia Bảo

Tác giả