Remontoir, tourbillon và giây nhảy khác nhau thế nào?

Grönefeld 1941 Remontoire đường kính 39,5 mm trên cổ tay
Grönefeld 1941 Remontoire 39,5 mm trên cổ tay Gia Bảo. Frame tại 07:05 từ video Gia Bảo.
Chia sẻ

Một chi tiết quay trên mặt số chưa chắc là tourbillon. Một kim giây bước từng nấc cũng chưa đủ để kết luận chiếc đồng hồ dùng pin. Trong đồng hồ độc lập, những chuyển động dễ gây chú ý nhất đôi khi lại che khuất câu hỏi đáng tìm hiểu hơn: cơ cấu ấy đang làm gì với năng lượng, với bộ điều hòa hay với cách hiển thị thời gian?

Grönefeld 1941 Remontoire, One Hertz và F.P.Journe Tourbillon Souverain cho thấy ba cách tiếp cận khác nhau. Remontoir hướng đến nguồn lực cấp cho bộ thoát; tourbillon thay đổi vị trí của cụm điều hòa; giây nhảy tạo ra bước chuyển rõ ràng trên mặt số. Chúng có thể gặp nhau trong một bộ máy, nhưng không phải ba tên gọi cho cùng một phát minh. Các ảnh tư liệu Gia Bảo dưới đây minh họa 1941 Remontoire và tourbillon của Naissance d’une Montre; không phải ảnh One Hertz hay Tourbillon Souverain.

Remontoir: đặt một nguồn năng lượng nhỏ ở giữa

Dây cót chính tích trữ năng lượng, rồi truyền mô-men qua hệ bánh răng tới bộ thoát. Khi cót nhả dần, lực cung cấp không giữ nguyên. Remontoir d’égalité đưa vào đường truyền một bộ tích năng phụ, thường là lò xo nhỏ, được nạp lại theo chu kỳ. Trong khoảng giữa hai lần nạp, chính bộ phận này cấp năng lượng cho phía bộ thoát, giảm sự phụ thuộc trực tiếp vào biến thiên của dây cót chính.

Điểm cần chú ý là chu kỳ nạp và khoảng làm việc được kiểm soát, không phải dung lượng lớn. Một remontoir không đơn thuần là thêm hộp cót để đồng hồ chạy lâu hơn. Cũng không nên đồng nhất nó với mọi bộ thoát mang tên “constant force”: cùng nhắm đến sự đều đặn của lực, nhưng vị trí và cách thực hiện có thể khác. Từ “lực không đổi” diễn tả mục tiêu cơ học; nó không thay thế một báo cáo đo sai số của chiếc đồng hồ hoàn chỉnh.

Tám giây trên Grönefeld không phải nhịp của kim giây

Ở 1941 Remontoire, calibre G-05 nạp lại lò xo phụ mỗi tám giây. Tài liệu hãng và Fondation Haute Horlogerie cùng mô tả chu kỳ này. Con số tám thuộc về cơ cấu cấp lực; không có nghĩa bánh lắc chỉ chuyển động một lần trong tám giây, hay kim giây phải chờ tám giây rồi mới tiến lên.

Mặt số cung cấp một bài tập nhận diện rất cụ thể. Ô giây nhỏ ở vị trí 6 giờ là nơi đọc giây. Cụm lộ ra gần 9 giờ được hãng gọi là governor speed regulator, tức bộ điều tốc của cơ cấu remontoir. Nó không phải lồng mang bánh lắc và bộ thoát như tourbillon. Khi xem ảnh hoặc video, hãy tách phần dùng để đọc thời gian khỏi phần cho thấy hoạt động của cơ cấu; không phải mọi chuyển động lộ thiên đều là một chỉ báo.

Tourbillon: thay đổi vị trí, không thay nguồn lực

Tourbillon đưa bánh lắc, dây tóc và các bộ phận của bộ thoát vào một lồng quay. Trong cấu trúc truyền thống, sự quay này khiến cụm điều hòa lần lượt đi qua nhiều vị trí đứng, thay vì ở mãi một vị trí khi đồng hồ nằm yên. Ý tưởng gắn với đồng hồ bỏ túi, vốn thường được mang thẳng đứng trong túi áo. Bằng sáng chế của Abraham-Louis Breguet được cấp năm 1801.

Cách diễn đạt thận trọng là tourbillon hướng đến trung bình hóa sai lệch giữa các vị trí, không phải “xóa bỏ trọng lực”. FHH mô tả lồng thường quay một vòng mỗi phút; đây không phải quy tắc áp dụng cho mọi tourbillon. Quan trọng hơn, có lồng quay không đồng nghĩa đường truyền năng lượng đã có remontoir. Một bên tác động vào vị trí của cụm điều hòa, bên kia can thiệp cách cấp lực. Vì giải quyết hai vấn đề khác nhau, chúng có thể được kết hợp.

Giây nhảy: nhìn thấy một giây, không nhìn thấy toàn bộ cơ chế

Seconde morte, hay dead seconds, là cách hiển thị trong đó kim tiến một bước mỗi giây. Hình ảnh ấy quen thuộc ở nhiều đồng hồ quartz, nhưng cũng có thể được tạo bằng cơ khí. Vì vậy, quan sát kim giây chỉ cho biết kiểu chuyển động của kim; chưa cho biết nguồn năng lượng hay kiến trúc bên dưới. Tên “One Hertz” cũng cần được đọc trong ngữ cảnh hiển thị, không tự động gán cho tần số bánh lắc.

Grönefeld One Hertz sử dụng calibre G-02 với hai đường truyền và hai hộp cót: một phục vụ bộ máy chạy giờ, một cấp lực cho cơ cấu giây nhảy độc lập. Tuy nhiên, “độc lập” ở đây không có nghĩa kim giây tự quyết định thời gian. Cơ cấu liên kết vẫn đồng bộ bước nhảy với bộ máy chính. Tài liệu hãng và khảo sát trực tiếp tại xưởng của nhà sưu tầm GaryG cùng cho thấy sự phân tách giữa nguồn lực cho kim giây và việc điều khiển nhịp nhảy.

Đó là phản ví dụ hữu ích cho suy luận “có giây nhảy thì có remontoir”. One Hertz tổ chức riêng việc cung cấp năng lượng cho hiển thị giây; 1941 Remontoire lại dùng lò xo phụ nạp theo chu kỳ để cấp lực cho bộ thoát. Cùng một nhà chế tác nhưng hai bài toán khác nhau, không phải chỉ thay đổi bố cục mặt số.

F.P.Journe: khi ba cơ cấu cùng xuất hiện

Tourbillon Souverain Ref. TN, calibre 1403, kết hợp tourbillon, remontoir và giây nhảy. Mô tả kỹ thuật của hãng cho biết lò xo phụ cấp năng lượng cho bộ thoát, rồi được nạp lại mỗi giây. Bánh xe chính mang kim giây được cơ cấu đòn bẩy khóa và nhả. Bước chuyển trên mặt số vì thế gắn với chu kỳ của remontoir, thay vì một đường truyền giây có nguồn lực riêng như One Hertz.

Phân tích của Phillips về thế hệ này cũng nhấn mạnh seconde morte là bổ sung quan trọng so với Tourbillon Souverain ban đầu. Cần xác định đúng thế hệ và calibre trước khi đọc thông số: không lấy cấu trúc của 1403 để mô tả mọi chiếc mang tên Tourbillon Souverain. Sự kết hợp ba cơ cấu cho thấy chúng bổ trợ được cho nhau; nó không biến ba chức năng thành một.

Bảng phân biệt nhanh

RemontoirBộ tích năng phụ được nạp theo chu kỳ, nhằm ổn định lực cấp cho bộ thoát; ví dụ chu kỳ tám giây của G-05.
TourbillonLồng quay mang cụm điều hòa và bộ thoát; hướng đến sai số theo vị trí, không mặc nhiên có cơ cấu lực không đổi.
Giây nhảyKim giây tiến từng bước một giây; cách tạo bước nhảy phải xem riêng từng bộ máy.
One Hertz G-02Nguồn năng lượng riêng cho giây nhảy, nhưng bước nhảy vẫn đồng bộ với bộ máy chạy giờ.
Tourbillon Souverain 1403Kết hợp lồng tourbillon, remontoir chu kỳ một giây và hiển thị giây nhảy.

Đọc cơ cấu trước khi xếp hạng độ chính xác

Khi gặp một chiếc đồng hồ độc lập có chuyển động lạ, có thể bắt đầu bằng ba câu hỏi: phần nào đang chuyển động, nó nhận năng lượng từ đâu, và chuyển động đó phục vụ việc chạy giờ hay hiển thị? Với một ô quay ở mặt số, hãy tìm xem có bánh lắc và bộ thoát nằm trong lồng hay không. Với kim giây nhảy, hãy tìm tài liệu giải thích nguồn lực và cơ cấu khóa–nhả, thay vì kết luận từ nhịp nhìn thấy.

Cũng nên tách mục tiêu thiết kế khỏi kết quả đo. Một tên cơ cấu không cung cấp đủ dữ liệu để xếp hạng sai số giữa hai chiếc đồng hồ cụ thể. Muốn so sánh, cần biết điều kiện đo, các vị trí, trạng thái lên cót và khoảng theo dõi. Sức hấp dẫn của những sáng tạo này nằm ở cách người thợ đặt và giải bài toán cơ học. Hiểu đúng bài toán giúp việc ngắm nhìn có chiều sâu hơn, mà không cần gán cho chiếc đồng hồ những khả năng vượt quá bằng chứng.

Đọc tiếp

Nguồn tham khảo

Ảnh đại diện Ban biên tập Gia Bảo

Tác giả