Một bánh cân bằng đường kính 12,9 mm dao động chậm ở 2,5 Hz, hai bánh xe thoát quay ngược chiều và một đòn bẩy gần như ẩn khỏi tầm mắt. Đó là trung tâm của Cleguer Inspiration One Souscription — chiếc đồng hồ đầu tay của kỹ sư bộ máy Mathieu Cleguer. Vẻ ngoài nhiều tầng gây ấn tượng ngay lập tức, nhưng câu hỏi đáng quan tâm hơn nằm ở khoảnh khắc không ai nhìn thấy: điều gì xảy ra khi bộ máy đã dừng và người đeo bắt đầu lên cót?
Cleguer ra mắt thương hiệu tại Geneva ngày 1/4/2026. Mười hai chiếc Inspiration One Souscription bằng titanium đã được phân bổ trước, dự kiến giao trong nửa cuối năm. Đây là một chiếc đồng hồ chỉ giờ, phút và giây, có chỉ báo năng lượng; tham vọng của nó không nằm ở số lượng chức năng mà ở bộ thoát Innate độc quyền, được phát triển như một cách diễn giải lại bộ thoát tự nhiên.
Innate thực hiện một trao đổi có chủ ý. Nó giữ hai bánh xe thoát và cách truyền xung theo phương tiếp tuyến, nhưng từ bỏ xung lực trực tiếp vốn định nghĩa bộ thoát tự nhiên cổ điển. Năng lượng đi qua một đòn bẩy trung tâm để đổi lấy khả năng tự khởi động và trạng thái khóa an toàn hơn. Cleguer không cố làm một bản sao Breguet; anh chọn đúng điểm yếu khiến một ý tưởng đẹp trở nên khó sống trên cổ tay, rồi xây cả chiếc đồng hồ quanh lời giải ấy.
Một tên tuổi mới, một thập niên làm bộ máy
Mathieu Cleguer đến với đồng hồ bằng một lối rẽ. Sinh trưởng tại Brittany và từng hướng tới ngành xe hơi, anh bắt gặp một gian đồng hồ tại Paris Motor Show năm 2006. Sự tò mò về cơ khí dẫn anh đến HE-ARC ở Neuchâtel năm 2011, nơi anh học vi cơ khí với chuyên ngành kỹ thuật đồng hồ. Trang tiểu sử chính thức không kể tên mọi dự án vì tính bảo mật của nghề phát triển bộ máy; cuộc phỏng vấn của Revolution bổ sung rằng anh từng thực tập tại De Bethune, làm việc ở Breva và tham gia AK-06 cùng một phần AK-05 tại Akrivia.
Sản phẩm đầu tay vì thế xuất phát từ bộ thoát và cách năng lượng đi qua calibre, không phải một mặt số lạ đang tìm máy để lắp vào. Cleguer cho biết đã trải qua hơn 20 phiên bản bố trí và khoảng năm năm sửa riêng lời giải Innate. Dự án được đưa tới sản xuất bằng mô hình souscription: 12 khách hàng đầu tiên đặt tiền cho series titanium, thay vì một nhà đầu tư bên ngoài quyết định hướng đi.
Bộ thoát tự nhiên vướng ở đâu?
Trong bộ thoát đòn bẩy Thụy Sĩ phổ biến, bánh xe thoát truyền năng lượng qua pallet và đòn bẩy tới bánh cân bằng. Giải pháp bền bỉ, dễ tự khởi động này chấp nhận ma sát trượt tại những bề mặt xung lực và cần chất bôi trơn thích hợp. Bộ thoát tự nhiên của Abraham-Louis Breguet theo đuổi con đường khác: hai bánh xe thoát lần lượt đưa xung lực trực tiếp tới cơ quan điều hòa theo hai chiều dao động. Xung lực trực tiếp và tiếp tuyến có thể giảm sự phụ thuộc vào bôi trơn ở pha truyền năng lượng.
Đổi lại, cửa sổ tương tác quanh vị trí cân bằng hẹp hơn. Khi đồng hồ dừng, bánh cân bằng có thể đứng ở một vị trí mà mô-men vừa được đưa trở lại chưa đủ tạo cú hích cần thiết để bắt đầu dao động. Một người thợ có thể khiến máy chạy bằng chuyển động nhẹ, nhưng đó không phải hành vi lý tưởng cho đồng hồ đeo tay. Cleguer gọi chính hạn chế không tự khởi động này là điểm xuất phát của Innate.
Vì thế, gọi Innate đơn giản là “bộ thoát tự nhiên mới” sẽ che mất quyết định quan trọng nhất. Trong cấu trúc tự nhiên đúng nghĩa, xung lực đi thẳng tới bánh cân bằng. Ở Innate, xung lực được đưa gián tiếp qua đòn bẩy. Hình học hai bánh xe vẫn hiện diện, nhưng nguyên tắc truyền năng lượng đã tiến gần ý tưởng tiếp tuyến của Charles Fasoldt hơn. Đây là một cấu trúc lai có nguồn gốc lịch sử rõ ràng, không phải sự hồi sinh nguyên trạng.
Innate đổi xung lực trực tiếp lấy sự chủ động
Hai bánh xe thoát của Innate nằm trên một cặp bánh răng ăn khớp nên quay ngược chiều. Ở giữa là đòn bẩy mang cả pallet khóa lẫn pallet xung lực. Trong mỗi nửa chu kỳ, một bánh xe bị khóa; khi roller jewel của bánh cân bằng kéo đòn bẩy khỏi vị trí chặn, chính bánh xe vừa được mở khóa tiến tới pallet xung lực và đẩy đòn bẩy tiếp tục chuyển động. Đòn bẩy sau đó truyền cú đẩy tới roller, còn bánh xe đối diện đảm nhận lần khóa kế tiếp.
Chi tiết “cùng một bánh xe” là mấu chốt. Hệ thống không phải chuyển nhiệm vụ từ bánh vừa mở khóa sang bánh còn lại trước khi tạo xung. Theo phần giải thích kỹ thuật Cleguer cung cấp trong cuộc phỏng vấn với Revolution, lift angle của Innate là 36 độ: xung lực đi từ vùng trung tâm ra khoảng ±14 độ, còn khoảng bốn độ cuối mỗi phía dành cho khóa. Một phần lớn chuyển động của đòn bẩy vì thế gắn với việc truyền mô-men, giúp bánh cân bằng nhận năng lượng ngay từ vùng gần điểm nghỉ.
Khi dây cót cạn, dây tóc đưa bánh cân bằng trở về gần vị trí cân bằng. Hình học đòn bẩy đặt một răng bánh xe thoát trước pallet xung lực. Lúc người đeo lên cót, mô-men qua bộ truyền khiến răng ấy tiến lên, đẩy đòn bẩy và làm bánh cân bằng rời vị trí đứng yên. Đó là cơ sở cơ học cho tuyên bố tự khởi động của hãng.
“Không ma sát” là một cách nói cần giới hạn
Trang sản phẩm mô tả Innate là “friction free”. Hiểu theo nghĩa tuyệt đối, cụm từ này quá rộng: mọi cơ cấu thật đều có tổn hao tại ổ trục, răng bánh và không khí. Điểm chính xác hơn nằm ở pha xung lực. Răng bánh xe thoát tiếp xúc theo phương tiếp tuyến với pallet, tránh kiểu trượt dài trên mặt xung lực như bộ thoát đòn bẩy Thụy Sĩ.
Ngay cả tại bộ thoát, ma sát cũng không biến mất hoàn toàn. Revolution ghi nhận một lượng trượt nhẹ trên mặt khóa khi pallet rời răng bánh xe. Vì vậy, giá trị của Innate là giảm ma sát trượt ở giai đoạn truyền xung, không phải miễn nhiễm với ma sát hay bôi trơn.
2,5 Hz: nhịp chậm không đồng nghĩa tự nhiên chính xác
Bánh cân bằng đường kính 12,9 mm chạy ở 18.000 nhịp mỗi giờ, tức 2,5 Hz. Trong một thế giới quen với 3 hoặc 4 Hz, nhịp chậm làm từng dao động dễ nhận ra và hợp với tinh thần chronometry cổ điển. Cleguer công bố mô-men quán tính 50 mg·cm²; Revolution cho biết đây là bánh cân bằng free-sprung đi cùng dây tóc có đường cong Breguet do Atokalpa cung cấp.
Mô-men quán tính lớn giúp cơ quan điều hòa ít nhạy hơn trước một nhiễu động nhỏ, nhưng tần số thấp cũng cho ít nhịp hơn trong mỗi giây. Không đại lượng nào tự đảm bảo độ chính xác. Kết quả còn phụ thuộc biên độ, tính đẳng thời, phân phối mô-men và điều chỉnh ở nhiều vị trí. Cleguer chưa công bố sai số ngày hay thử nghiệm độc lập; 18.000 vph mô tả nhịp chạy, không phải sai số.
Inspiration One có kim giây trung tâm dài, khiến nhịp 2,5 Hz hiện thành năm bước nhỏ mỗi giây. Dưới đó, trục đối trọng của kim lần lượt đi qua tâm bánh cân bằng, trục thùng cót, tâm mặt số phụ và vít cầu giây. Chuyển động không chỉ báo thời gian; nó nối các điểm chính của kiến trúc thành một đường thẳng thoáng qua.
Maltese cross chọn 36 giờ tốt hơn, không tạo lực bất biến
Mặt sau cho thấy một quyết định khác đi ngược cuộc đua thông số: cơ cấu Maltese cross giới hạn thời lượng sử dụng ở 36 giờ. Dây cót thường cho mô-men cao khi căng gần hết, phẳng hơn ở đoạn giữa rồi giảm mạnh về cuối. Stopwork chặn hai cực của hành trình, chỉ cho bộ máy khai thác vùng được Cleguer lựa chọn để thu hẹp biến thiên mô-men đưa tới bộ thoát.
Đây không phải remontoir và cũng không biến mô-men thành một đường thẳng tuyệt đối. Maltese cross không liên tục tích và nhả các phần năng lượng bằng nhau; nó loại bỏ những đoạn bất lợi của đường cong dây cót. Hãng nói giải pháp cải thiện chronometry bằng cách giới hạn biến thiên mô-men, nhưng chưa công bố đồ thị mô-men hay dữ liệu biên độ để định lượng tác dụng.
Điều thú vị là stopwork được tích hợp ngay trên hệ bánh cóc và click. Bánh cóc quá khổ trông như không nối với gì; thực tế nó nằm trên một bánh lên cót ẩn phía dưới và nhận lực từ bánh xe núm qua một bánh trung gian. Cleguer biến đường truyền bị che một phần ấy thành chuyển động có vẻ bí ẩn. Ở đây, một cơ cấu thường bị giấu dưới cầu máy trở thành phần trình diễn chính của mặt sau.
Sáu cao độ thay cho một mặt số phẳng
Vỏ titanium có đường kính 38,5 mm và dày 12 mm. Con số thứ hai không nhỏ đối với đồng hồ chỉ giờ, nhưng khoảng cao được dùng có chủ đích. Revolution đếm sáu cao độ từ kim giây trung tâm và cầu của nó, qua mặt số phụ giờ–phút, cầu thùng cót, thùng cót đến mainplate. Nhìn nghiêng, các bộ phận không nằm chung một mặt phẳng mà tạo thành một khán đài cơ khí.
Trên đường chéo chính, thùng cót là nguồn năng lượng, mặt số là nơi biểu đạt thời gian và bánh cân bằng là cơ quan điều hòa. Ba chấm ở cọc 12 giờ nhắc lại ba thành phần ấy, đồng thời họa tiết phía sau gợi cờ Brittany — quê hương của Cleguer. Màu tím đậm trên series Souscription làm cầu nối giữa men Grand Feu, chân kính và ký ức địa lý mà không cần đặt logo lên mặt trước.
Mặt số phụ lệch tâm ở 2 giờ dùng kỹ thuật champlevé Grand Feu: các hõm trên nền kim loại được điền men, nung nhiều lần, mài và đánh bóng. Cách đặt này giữ giờ–phút rõ ràng, đồng thời để thùng cót lộ một phần bên dưới. Với người quan tâm kỹ thuật trang trí, có thể đối chiếu cách những nghệ nhân khác tổ chức bề mặt trong bài về Kari Voutilainen Vingt-8 và mặt số cá hồi, hoặc tìm hiểu sâu hơn về vân guilloché trên mặt số đồng hồ.
Một chiếc đồng hồ mang tên cá nhân nhưng không đơn độc
Thông cáo Cleguer liệt kê cộng sự thay vì dùng chữ “in-house” như một tấm màn. Lee Yuen-Rapati tham gia thiết kế bộ máy, mặt số và vỏ từ năm 2017; Christophe Beuchat phụ trách các chi tiết gia công như mainplate, cầu và lò xo; Dogan Yildiz cung cấp pinion, trục, bánh xe cùng trục bánh cân bằng. CIMD làm chân kính và pallet riêng cho bộ thoát, Atokalpa cung cấp dây tóc và double roller, Blandenier thực hiện mặt số men, còn Majku Gafurr đảm nhiệm trang trí.
Mạng lưới ấy không làm mờ tác giả. Độc lập trong haute horlogerie hiện đại có thể là quyền định nghĩa kiến trúc, chọn đối tác và chịu trách nhiệm cho kết quả, chứ không nhất thiết sở hữu mọi máy công cụ. Một chiếc đồng hồ gắn chặt với tên người làm như Roger W. Smith Series 1 cũng nên được nhìn qua phương pháp và những giới hạn sản xuất cụ thể, thay vì một nhãn “thủ công” chung chung.
Cleguer còn đặt trước 100 bộ cho mỗi linh kiện dù chỉ dự kiến làm 80 chiếc Inspiration One, giữ 20% cho lỗi trong sản xuất và dịch vụ hậu mãi. Đó là một chi tiết ít lãng mạn nhưng đáng giá: một bộ thoát riêng chỉ có ý nghĩa lâu dài nếu người làm nghĩ tới pallet, bánh xe và lò xo thay thế sau nhiều năm.
| Tên | Cleguer Inspiration One Souscription |
|---|---|
| Chức năng | Giờ, phút, giây trung tâm; chỉ báo năng lượng; dừng giây |
| Bộ máy | Cơ lên cót tay; 31 chân kính |
| Bộ thoát | Innate độc quyền, hai bánh xe thoát, xung lực tiếp tuyến gián tiếp qua đòn bẩy |
| Bánh cân bằng | 12,9 mm; free-sprung; mô-men quán tính công bố 50 mg·cm² |
| Tần số | 2,5 Hz / 18.000 nhịp mỗi giờ |
| Dự trữ năng lượng | 36 giờ, giới hạn bằng Maltese cross stopwork |
| Mainplate / cầu | Nickel silver, mạ champagne và rhodium |
| Mặt số | Lệch tâm, champlevé Grand Feu enamel |
| Vỏ | Titanium; 38,5 mm × 12 mm |
| Phiên bản | 12 chiếc Souscription titanium, đã được phân bổ khi ra mắt |
| Kế hoạch Inspiration One | 80 bộ máy: năm kim loại vỏ, mỗi nhóm 12 chiếc; 20 bộ dành cho piece unique |
Giá trị của một thỏa hiệp được nói rõ
Inspiration One chưa chứng minh Innate chính xác hơn mọi bộ thoát đòn bẩy. Điều thuyết phục hơn là sự đánh đổi rõ ràng: bỏ xung lực trực tiếp để tự khởi động; chấp nhận đòn bẩy phức tạp để giữ truyền xung tiếp tuyến; hy sinh một phần thời lượng dây cót để dùng vùng mô-men ổn định hơn.
Sau 12 chiếc titanium, Cleguer dự kiến bốn nhóm 12 chiếc bằng các kim loại vỏ khác và dành 20 bộ máy cho piece unique, tổng cộng 80. Quy mô đủ nhỏ để Innate vẫn là một thử nghiệm có tác giả, nhưng đủ lớn để đòi hỏi khả năng lặp lại và bảo trì. Bài kiểm tra tiếp theo nằm ở cách những bộ máy ấy khởi động, giữ biên độ và già đi trên cổ tay thật.
Cho đến khi có dữ liệu dài hạn, sức hút của Inspiration One nằm ở sự mạch lạc giữa câu hỏi và hình thức. Từ hai bánh xe thoát ở rìa trên đến bánh cân bằng lớn phía dưới, từ 36 giờ bị giới hạn đến sáu tầng không gian, mỗi lựa chọn đều quay lại cùng một chủ đề: làm cho năng lượng bắt đầu, truyền đi và được nhìn thấy như thế nào. Với một thương hiệu mới, đó là tiếng nói riêng rõ hơn bất kỳ logo nào.
Đọc tiếp
- Roger W. Smith Series 1 No. 17: nghệ thuật làm đồng hồ theo phương pháp Daniels
- Kari Voutilainen Vingt-8: mặt số cá hồi và thủ công độc lập
- Vân guilloché mặt số đồng hồ: hình học được cắt bằng tay
Nguồn tham khảo
- Cleguer Horology — thông cáo ra mắt Inspiration One Souscription, 1/4/2026 (PDF)
- Cleguer Horology — Inspiration One, bộ thoát, bộ máy và thông số chính thức
- Cleguer Horology — tiểu sử Mathieu Cleguer
- Cleguer Horology — Press Room và điều khoản ảnh biên tập
- GPHG — Inspiration One, hồ sơ dự thi Complication 2026
- Revolution — phỏng vấn kỹ thuật Mathieu Cleguer và phân tích Innate
- SJX Watches — hands-on Inspiration One và phân tích hình học bộ thoát
